Takwil Batin & Dakwaan Nur

Sumber JAKIM merujuk fatwa Imam al-Ghazali terhadap Batiniyyah (Fada’ih al-Batiniyyah) dan semboyan mereka: setiap zahir ada batin, setiap tanzil ada ta’wil — yang ditentukan ikut hawa nafsu/imam yang diada-adakan.

Contoh tempatan: ajaran Hakikat Insan Ahmad Laksemana, Taslim, Pak Cu Bahrin (Kuala Pilah).

Al-Quran diturunkan dengan bahasa Arab yang jelas. Jika “batin” hanya diketahui guru melalui “ilham” dan menyalahi zahir, maka tiada lagi sandaran nas dan kaedah — itulah bahaya Batiniyyah yang difatwakan sesat oleh Imam al-Ghazali (menurut sumber JAKIM).

Nota penting: Ini bukan menolak bahawa ulama muktabar menghuraikan makna mendalam. Yang ditolak ialah ta’wil batil yang membatalkan zahir syariat. Manhaj ASWJ: kekalkan makna zahir kecuali ada dalil; tanzih tanpa ta‘til (lihat Metodologi dalam Panduan ASWJ).

Inilah ciri utama Batiniyyah yang masuk ke sebahagian amalan yang mengaku tasawuf: zahir = syariat (kulit), batin = hakikat/makrifat (isi); bila dapat isi, kulit tidak diperlukan. Sumber JAKIM menegaskan tiada nas yang menyokong ini.

Nota penting: Dalam tasawuf ASWJ yang sahih, hakikat tidak membatalkan syariat. Syariat tetap wajib; penyucian hati berjalan bersama amalan zahir — bukan menggantikannya. Contoh kumpulan menyimpang dalam kajian JAKIM: Hakikat Insan (Kelantan), Taslim (Pulau Pinang), Khatijah Ali (Pucong), Haji Banuar (Selangor), dll.

Sumber JAKIM: tiada bukti nas yang diterima menurut ASWJ; unsur serupa disebut dalam ajaran Syiah dan dikaitkan juga dengan Tarekat pimpinan Kadirun Yahya.

Nota: Menghormati nur kenabian dan martabat Nabi ﷺ tidak sama dengan rantaian “nur” yang menjustifikasikan kemaksuman atau keistimewaan guru tanpa dalil.

Yang ditolak dalam ciri ini: dakwaan bahawa seseorang mempunyai “Nur Muhammad” dalam dirinya yang menjadi perantara atau “stesen frekuensi” untuk berhubung terus dengan Allah. Ibadat dan doa ditujukan terus kepada Allah tanpa perlu perantaraan sesuatu nur. Contoh yang disebut JAKIM ialah konsep “frekuensi tak terhingga” tarekat Naqsyabandiah Kadirun Yahya.

Kertas JAKIM pergi lebih jauh: ia menyebut konsep Nur Muhammad tiada nas qat‘i, tidak diiktiraf ulama dan datang dari luar Islam. Itu pandangan JAKIM.

Nota (tambahan Raudhah): Ulama Ahli Sunnah tidak sepakat tentang istilah ini. Imam Sahl al-Tustari mentafsir «مَثَلُ نُورِهِ» (al-Nur 24:35) sebagai nur Nabi Muhammad ﷺ, manakala Imam al-Hasan al-Basri, seperti dinukil Imam al-Tustari, mentafsirnya sebagai hati orang mukmin dan cahaya tauhid. Imam al-Tustari juga menyebut nur Nabi ﷺ dizahirkan dan sujud kepada Allah sebelum penciptaan (tafsir al-A‘raf 7:172). Imam al-Ghazali menyebut roh kenabian sebagai «سِرَاجًا مُنِيرًا» kerana ilmu melimpah melaluinya kepada makhluk, dan menegaskan bahawa semua cahaya selain Allah hanyalah pinjaman; cahaya yang hakiki hanya cahaya-Nya.

Riwayat Jabir «أَوَّلُ مَا خَلَقَ اللهُ نُورُ نَبِيِّكَ يَا جَابِرُ» pula tidak mempunyai sanad yang sahih. Prof. Dr. Ali Jum‘ah menukil penilaian Syeikh Abdullah al-Ghumari bahawa riwayat itu mawdu‘, sambil membezakan penilaian riwayat daripada perbahasan makna nur kenabian.

Yang disepakati: nur Nabi ﷺ ialah makhluk, bukan qadim, bukan sebahagian daripada Zat Allah, dan tidak menggantikan syariat. Jabatan Mufti Negeri Selangor mengingatkan supaya istilah ini tidak dihukum secara menyeluruh tanpa memahami maksudnya. Jangan melabel seseorang sesat hanya kerana menyebut Nur Muhammad; yang berhak memutuskan sesuatu ajaran itu sesat ialah Jawatankuasa Fatwa negeri. Jika ragu, rujuk mufti negeri.

Rujukan: JAKIM, Penjelasan 58 Ciri Ajaran Sesat (2005), ciri 47; Imam Sahl al-Tustari, Tafsir al-Tustari (Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 1423H), tafsir al-Nur 24:35 dan al-A‘raf 7:172 (hlm. 68–69); Imam al-Ghazali, Mishkat al-Anwar, fasal pertama; Prof. Dr. Ali Jum‘ah, jawapan bertarikh 25 September 2016 tentang riwayat Jabir; Jabatan Mufti Negeri Selangor, soal jawab e-Musykil no. 3062.